آیین کار نگهداری مرکبات در سردخانه



مركبات به 5 گروه تقسيم شده‌اند كه عملكرد هر گروه با ديگري هنگام ترابري نابرابر است و بنابراين هر گروه بايد به گونه جداگانه از ديد شرايط نگهداري بررسي شود...

آیین کار نگهداری مرکبات در سردخانه
مركبات به 5 گروه تقسيم شده‌اند كه عملكرد هر گروه با ديگري هنگام ترابري نابرابر است و بنابراين هر گروه بايد به گونه جداگانه از ديد شرايط نگهداري بررسي شود:
اين گروهها عبارتند از:
1. پرتقال
2. نارنگي و دورگه‌اي (هيبريدها) آن
3. ليمو ترش
4. گريپ فروت و دو رگه‌اي (هيبريدها) آن
5. ليمو عماني (لايم)
6. ليمو شيرين
مركبات پس از برداشت تغيير ناچيزي را از نظر فيزيولوژيكي دارند. آنها فاز بحراني ندارند بنابراين بايد هنگامي برداشت شوند كه آماده براي مصرف باشد. دگرگوني رنگ پوست هميشه نشانه رسيدن مركبات نيست و نيازي هم نيست كه يك رابطه مستقيم بين رنگ و درجه رسيدن باشد. ماندگاري ميوه بستگي به چندين عامل از جمله عاملهاي زير دارد:
• شرايط پيرامون (اكولوژيكی)
• عوامل فن آوري كشاورزي (پايه، پيوندك، آبياري، روش هرس و غيره)
• شرايط برداشت (زمان برداشت، شرايط ميوه هنگام برداشت)
• اندازه رسيدگي و تيمارهاي بكار رفته در نگهداري
• دماي نگهداري
• رطوبت نسبي انبار
هر اندازه كه ميوه پس از رسيدن (قابل خوردن شدن) بيشتر روي درخت بماند، پس از برداشت مدت كوتاهتري مي‌تواند نگهداري شود. اگرچه، از تنظيم كننده هاي رشد مي‌توان براي افزايش مدت نگهداري ميوه دير برداشت شده بهره‌گيري كرد.
هدف
هدف تدوين اين آيين كار تعيين شرايط مورد نياز براي نگهداري مطلوب مركبات در حين انبارداري با يا بدون سرمازايي در انبارها يا ابزار گوناگون ترابري (مانند راه آهن، كاميون يا كشتي) مي‌باشد.
دامنه كاربرد
اين آيين كار درباره رقمهاي گوناگون مركبات محصول ايران كاربرد دارد.
واژه ها و اصطلاحات
در اين كار واژه ها و اصطلاحات با تعاريف زير به كار برده می‌شود:
• پرتقال: عبارت است از ميوه رسيده درخت. Citrus sinensis L در خانواده.Rutaceae
• نارنگي: عبارت است از ميوه رسيده درخت. Citrusreticulata Blanco از خانواده.Putaceae
• ليمو ترش: عبارت است از ميوه رسيده درخت Burm.f(.L) Citrus linon از خانواده.Rutaceae
• گريپ فروت: عبارت است از ميوه رسيده درخت Citrus Paradisi Macfadyonاز خانواده.Rutaceae
• ليمو عماني: عبارت است از ميوه گونه ديگري از ليمو ترش از درخت swingle (christmann) Citrus
• aurantifolia از خانواده .Rutaceae
• ليمو شيرين: عبارت است از ميوه رسيده درخت Citrus limettioides Tanakaاز خانواده.Rutaceae
شرايط برداشت و نگهداري در انبار
برداشت

ميوه‌ها بايد هنگامي برداشت شوند كه به اندازه كافي براي تازه خوري و ديگر كاربردها رسيده باشند. بهتر است هنگامي كه شرايط هوا (بارندگي و غيره) به گونه‌اي است كه تاثير زيان آوري بر روي كيفيت نگهداري ميوه مي‌گذارد كار برداشت ميوه دنبال نشود. ميوه‌هايي كه از روي زمين گردآوري مي‌شوند بيشتر آلوده به قارچ Phytophthoraهستند و بنابراين سفارش مي‌شود میوه‌هايي كه زمين ريخته‌اند برداشت نشوند. نشانه‌هاي اندازه رسيدگي ميوه معمولا بر پايه‌هاي زير استوار است:
مجموع مواد محلول در عصاره ميوه (TSS) كه حداقل آن در موقع رسيدگي نبايد از 8كمتر باشد.
اسيديته يا اسيد قابل تيتر (TA) نبايستي از 24/2 درصد كمتر باشد و اندازه مواد جامد محلول در آب نبايد از 8درصد كمتر باشد و نسبت TSS/TAنبايد از 1 : 5/5 كمتر باشد كه اين را كسر رسيدگي مي‌گويند.
اندازه‌هايي كه براي دو ملاك آخر پذيرفته شده بستگي به رقم‌هاي ميوه و شرايط محيطي (اكولوژيكي) دارد. بنابراين بايد تنها در ارتباط با رقم و محدوده يا منطقه مشخص توليد در نظر گرفته شود.
ويژگيهاي كيفي ميوه براي نگهداری
شرايط ميوه هنگام برداشت

میوه‌ها به منظور نگهداري بايد تميز، سفت و بدون لكه يا عيب (صدمه ديده به وسيله برداشت كننده‌ها، اثر ناخن انگشت، آسيب ناشي از شش پايان، اثر ضربه يا لهيدگي و جز آن) باشند. نبايد هيچ نشانه‌اي از بيماريهاي قارچي يا فيزيولوژيكي داشته باشند.
استفاده از اتيلن كه براي سبز زدايي استفاده می‌شود براي میوه‌هایي كه نگهداري دراز مدت براي آنها مورد نظر است مصلحت نيست. زيرا اين كار رشد فيزيولوژيكي ميوه را تند و مدت نگهداري آن را كوتاه می‌کند. اگر اين كار انجام داده شود بايد براي آگاهي خريداران ذكر گردد میوه‌هايي را كه اتيلن داده شده‌اند می‌توان بدون دم بسته‌بندی كرد.
تيمار ميوه
پس از جور كردن اوليه براي جدا كردن برگها، شاخ و برگ اضافي و میوه‌هاي خراب يا معيوب (مانند آنهايي كه آسيب مكانيكي ديده اند يا به Phytophtoraآلوده شده‌اند) میوه‌ها بهتر است با افشاندن آب (كه خطر آلودگي را كاهش می‌دهد) و يا با پاشيدن آب يا شناور كردن در تانكها شستشو شوند. میوه‌ها بايد بعدا آبكشي و پاك شوند و تيمار با سم قارچ‌كش مجاز بر روي آنها انجام شود. اين كار حتي الامكان بايد بي‌درنگ پس از برداشت انجام شود. ولي درباره میوه‌هاي پرآب، بايد 24 ساعت پس از برداشت انجام گيرد. ليمو ترش و ليمو شيرين هميشه نياز به شستشو ندارند.
تيمار با محلول يا سوسپانسيون يك قارچ‌کش مجاز انجام می‌گیرد. اگر آلودگي با Phyophtoraوجود داشته باشد می‌توان از گرما درماني با شناور كردن ميوه در آب گرم با دماي 45 تا 48 درجه و به مدت 3 تا 5 دقيقه بهره گرفت. همچنين به جاي قارچ‌کش می‌توان از روش گرما درماني يعني قراردادن میوه‌ها در دماي 36 تا 38 درجه به مدت 2 تا 3 روز و رطوبت نسبي 85 تا90 درصد استفاده كرد.
روش گرما درماني چهار عمل انجام می‌دهد: التيام زخم‌هاي حين برداشت، غيرفعال كردن اسپورهاي قارچ، كاهش حساسيت میوه‌ها به سرمازدگيchilling injury و كاهش حساسيت میوه‌ها به Heat injury.
اين تيمار هنگامي سودمند است كه بعد از بارندگي يا ديدن آلودگي در باغ مركبات انجام شود.
تيمار با فارچ‌کش‌ها بايد برابر مقررات يا ضوابط سازمانهاي ذيصلاح باشد و اثرات قابل ديدن بر روي میوه‌ها باقي نگذارد.
پس از تيمار با قارچ كش معمولا براي اطمينان از اينكه باقيمانده سم از اندازه قابل چشم پوشي بيشتر نباشد بايد شستشو انجام گيرد.
میوه‌ها پيش از شستشو و كارهاي قارچ‌کشي بايد يك دوره معين در معرض هوا قرار گيرند تا آب پوست آنها كم شود و كمتر مورد خرد شدن يا ضربه ديدن قرار گيرد چون ممكن است در حين جابجايي مورد ضربه يا لهيدگي قرار گيرد. در مناطق خشك بهتر است میوه‌ها 24 ساعت در معرض هوا قرار گيرند، تا اين كار مانع از پوسيدگي آنها شود.
پس از تيمار، می‌توان ميوه را با يك پوشش مومي پوشاند زيرا ممكن است بخشي يا تمام پوشش طبيعي میوه‌ها هنگام شستن و پاك كردن از بين رفته باشد. بعنوان مثال، امولسيون موم كارنوبا، موم معمولي، موم‌هاي معدني مانند پارافين يا موم‌هايي با پايه اتيلن ممكن است براي اين منظور به كار روند. يك قارچ‌کش مجاز نيز ممكن است يا موم آميخته شود (براي مثال اورتوفنيل فنول، بنزي ميدازول) براي نگهداري دراز مدت می‌توان اندازه موم را افزايش داد. (حداكثر تا 140 ميلي‌گرم در كيلوگرم). و يا با استفاده از پوشش نازك پلي اتيلن آنها را به صورت میوه‌هاي تكي يا (Shrink wrap) نگهداري كرد.
دومين جور كردن، پس از تيمار قارچ‌کش انجام می‌گیرد و با درجه بندي اندازه دنبال می‌شود. اين كار بايد خيلي به دقت انجام شود تا از آسيبهاي پوست ميوه پرهيز شود.
گذاشتن در انبار (انبار كردن)
مركبات را بايد بيدرنگ و پس از پايان كارهاي تيمار در انبار گذاشت. میوه‌ها را می‌توان بدون پوشش كاغذي يا با پوشش كاغذي نگهداري كرد.
پوشاندن میوه‌ها از گسترش آلودگي میوه‌هاي آسيب ديده به میوه‌هاي سالم مجاور جلوگيري می‌کند و از كاهش وزن میوه‌ها در ترابري و نگهداري پيشگيري می‌کند. به جاي پيچيدن ميوه در كاغذهاي آغشته به قارچ‌کش می‌توان از مقواي آغشته با قارچ‌کش كه بين لايه هاي میوه‌ها گذاشته شده بهره‌گیری كرد.
مركبات را می‌توان به صورت طبقات يا باز و آزاد در گنجايه هاي چوبي، پلاستيكي يا گنجايه هاي بزرگ با چهار چوب فلزي و ديواره‌هاي سيمي يا در كارتن‌هاي مقوايي نازك موجدار بسته‌بندی كرد.
میوه‌ها بايد به نرمي به يكديگر فشرده شوند تا از حركت در حين ترابري جلوگيري كند، اما نه به گونه اي كه باعث زخمي شدن آنها شود.
سرپوش گنجايه‌ها بايد به آرامي روي ميوه گذاشته شود تا آسيبي به میوه‌ها نرساند. جعبه ها را بايد با احتياط جابجا كرد.
شرايط نگهداري
نگهداري بدون سرمادهي :

میوه‌هاي تازه با كيفيت بالا را می‌توان بيدرنگ پس از برداشت در محل توليد در ساختمانهاي خوب تهويه شده در دماي بين 10تا 15درجه سلسيوس نگهداري كرد.
نگهداري با سرمادهي :
نگهداري با سرمادهي می‌تواند با يا بدون پيش سردكردن انجام شود.
پيش سرد كردن مركبات به جز گريپ فروت
پيش سرد كردن هنگامي سودمند است كه ميوه براي مدت طولاني نگهداري شود و بايد دماي میوه‌ها حداكثر در 3تا 4روز به دماي مورد نظر برسد.
شرايط زير بايد هنگام پيش سرد كردن میوه‌ها به كار برده شود:
• دماي پيش سردكني بايد همان دماي نگهداري میوه‌ها باشد.
• نرخ گردش هوا بين 100تا 200متر بر ثانيه باشد.
• رطوبت نسبي بايد در بالاترين اندازه (نزديك به 90درصد و بيشتر از آن) نگهداشته شود.
نگهداري با سرمادهي براي كوتاه، متوسط و دراز مدت
دما

دماي نگهداري از عوامل چندي پيروي می‌کند كه عبارتند از گونه‌ها و رقم‌هاي ميوه، منطقه توليد، شرايط فيزيولوژيكي، اندازه رسيدگي، درازاي مدت نگهداري پيش‌بيني شده. براي برخي گونه‌ها دمايي وجود دارد كه اگر دماي نگهداري از آن پائين‌تر رود فساد ميوه شروع می‌شود، به هر حال، اگر نگهداري كوتاه مدت مورد نظر باشد، می‌توان از آن دماي محدود كننده تا اندازه‌اي پائين‌تر رفت تا خطر زيان قارچ‌ها كاسته شود.
براي مثال، گريپ فروت ممكن است در دماي 10 تا 15 درجه سلسيوس براي 4 تا 6 هفته و براي گريپ فروتهاي ديررس در 5 تا 6 درجه سلسيوس براي 4 تا 6 هفته نگهداري شود.
در تمام مدت نگهداري رطوبت نسبي بايد بين 85 تا 90 درصد حفظ شود.
گردش هوا
گردش هوايي بين 25 تا 50 متر بر ثانيه در طول مدت نگهداري بايد حفظ شود.
تازه كردن هوا
تازه ركردن هوا بايد با نرخي بين يك يا دو بار در هر ساعت بسته به دماي نگهداري انجام گيرد تا از جمع شدن دي‌اكسيدكربن (بيش 1درصد) جلوگيري كند.
عمر ماندگاري
اين مدت بستگي به عوامل مختلف از جمله رقم، شرايط محيطي و بهداشت گياهي، زمان برداشت، صدمات ناشي از برداشت تا جابجايي، تيمار در هنگام برداشت، دقت در نگهداري و دماي نگهداري دارد.
آسيبهاي در حين نگهداري
عوامل مختلفي براي صدمه ديدن مركبات در حين نگهداري وجود دارند كه بيشتر آنها در زير مشخص شده‌اند:
1) يخ زدگي
بر حسب اتفاق در اثر قرار گرفتن در دماي خيلي پائين بوجود می‌آید و در بعضي مركبات ايجاد مزه تلخي می‌کند.
2) از دست دادن بو و مزه
نگهداري بيش از اندازه مركبات ممكن است سبب از دست دادن بو و مزه ميوه شود.
3) دگرگونيهاي فيزيولوژيكي
كه به دنبال ماندن میوه‌ها در دماي بسيار پائين به وجود می‌آید. نگهداري بسيار طولاني در دماي بسيار پايين ممكن است حالت‌هاي زير را ايجاد كند:
الف- پيدا شدن نشانه‌هاي قهوه‌اي بر روي پوست ميوه : اين مشكل به صورت لك يا لكه پوست شناخته شده و ممكن است در اثر دو عامل دماي خيلي پايين و تهويه ناكافي به وجود آمده باشد.
ب- پيداشدن فرورفتگي در پوست ميوه كه به عنوان پوست مردگي شناخته شده است.
4)‌Oleocellosis
لكه‌هاي قهوه‌اي رنگ برروي ميوه است كه به دليل شكسته شدن ياخته‌هاي ترشح كننده اسانس ايجاد می‌شود. اين پارگي ممكن است در نتيجه بد جابجا كردن میوه‌هاي آبدار باشد و اغلب در میوه‌هاي زود برداشت شده در فصل ديده می‌شود.
5) بيماريهاي قارچي
اين بيماريها بيشتر در نتيجه رخنه قارچها به گونه تصادفي به درون ميوه از راه زخمهايي كه به وسيله اثر ناخنهاي برداشت كننده‌ها و كارهاي جابجايي و يا از راه محل بريدن دم ميوه ايجاد می‌شود، پيش می‌آید. اين قارچ‌ها، سبب پوسيدگي ميوه در طي نگهداري آنها می‌شود.
مهمترين اين بيماريها به شرح زير است :
• كپك سبز كه از سوي قارچ Penicillium digitatumبوجود می‌آید.
• كپك آبي كه از سوي قارچ Penicillium italicumبوجود می‌آید.
• پوسيدگي انتهاي دم كه از سوي قارچ Phomposis citriو Diplodia natalensisبوجود می‌آید.
• Anthracnose كه به وسيله قارچ Colletotrichum Gloeosporioidesبوجود می‌آید.
• پوسيدگي قهوه‌ای كه به وسيله قارچ‌هاي Phytophthora Citrophthoraو Trichodermo Viride به وجود می‌آید.
• پوسيدگي سياه كه به وسيله قارچ‌هاي Alternaria Citriو ساير Alternariasبه وجود می‌آید.
• پوسيدگي ترش كه به وسيله قارچ Geotrichum candidumبه وجود می‌آید.
با بهره گيري از راههاي زير می‌توان از زيان قارچها پيشگيري كرد:
• دقت در برداشت
• بهره‌گیری از تيمار میوه‌ها با فارچ‌کش‌هاي مجاز، كه بايد بلافاصله پس از برداشت انجام گيرد.
• دقت در جابجايي میوه‌ها
• ضدعفوني اطاقها يا فضاهايي كه در آن بسته‌بندی میوه‌ها انجام می‌گیرد.
• سرد كردن سريع میوه‌ها و نگهداري آن.
• انتخاب يك دماي نگهداري مناسب كه تا حد امكان پايين باشد به گونه اي كه سرما زياني به میوه‌ها نرساند.
6) ديگر بيماري‌ها
اين بيماري‌ها ممكن است به وسيله باكتري Psedomonas syrinageو بيماري‌هاي فيزيولوژيكي، ايجاد شود.
1. Hybrid
2. Climacteric Phase
3. Orange
4. Mandarin (tangerine)
5. Lemon
6. Grapefruit
7. Lime
8. sweet lime
9. Curing
10. می‌توان رقمهايي از ميوه كه در برابر سرما مقاومت دارند،براي مدت 10تا 12 روز در دماي صفر درجه سلسيوس نگهداري كرد تا آفت مگس هاي ميوه كه قبلا ميوه را مورد حمله قرارداده است از بين برده شود.
11. Rind stain
12. Pitting



:
:
:
: